Версія для друку

Дзённікавыя запісы, данясенні і справаздачы, знойдзеныя ў архівах, сведчаць аб страшэнных злачынствах гітлераўскіх салдат і афіцэраў.

Беларусь. 1941-1944 гг. Гітлераўцы спальваюць беларускія вёскі.

Обер-яфрэйтар вермахта Ёганс Гердэр пісаў у сваім дзённіку ў першыя месяцы жыцця на беларускай зямлі:
«25 жніўня. Мы кідаем гранаты ў жылыя дамы. Дамы вельмі хутка гараць. Агонь перакідваецца на іншыя хаты. Прыгожае відовішча! Людзі плачуць, а мы смяёмся над іх слязамі. Мы спалілі такім чынам ужо вёсак дзесяць.
29 жніўня. У адной вёсцы мы схапілі першых 12 жыхароў і адвялі на могілкі. Заставілі іх капаць сабе прасторную і глыбокую магілу.
Славянам няма і не можа быць ніякай літасці. Праклятая гуманнасць нам чужая».

	План «Ост» у дзеянні (4 Мб)
	Спальванне вёсак (0.6 Мб)

Беларусь 1941-1944 гг. Гітлераўцы спальваюць беларускія вёскі	Беларусь 1941 г. Носьбіт "новага парадку"	Беларусь 1941-1944 гг. Гітлераўцы спальваюць беларускія вёскі

Характэрным для палітыкі генацыду і "выпаленай зямлі" стала знішчэнне населеных пунктаў разам з жыхарамі. За гады акупацыі (1941 – 1944 гг.) гітлераўцы правялі ў Беларусі больш за 140 буйных карных аперацый.

Беларусь 1944 г. Іх хату спалілі гітлераўцы	Беларускія сіроты. Іх бацькоў знішчылі фашысты

Тысячы вёсак былі вынішчаны, людзей забівалі, гналі ў лагеры смерці або фашысцкую няволю. Карныя аперацыі вялі службы бяспекі вермахта, падраздзяленні СС і паліцаі. Асаблівай жорсткасцю вылучаўся батальён СС, якім камандаваў былы крымінальнік эсэсавец Дзірлевангер.

Карныя аперацыі супраць партызан і насельніцтва Беларусі гітлераўцы праводзілі з першых дзён акупацыі. У ліпені 1941 г. паліцэйскі полк «Цэнтр» арганізаваў карную акцыю ў Белавежскай пушчы і прылеглых да яе раёнах, у ходзе якой знішчыў многія населеныя пункты. У жніўні часці 221-й і 286-й ахоўных дывізій правялі карныя аперацыі ў раёне Івацэвічаў і каля Лепеля, а падраздзяленні 162-й і 252-й пяхотных дывізій – у Багушэўскім раёне. У данясенні аб выніках аперацый у раёне Багушэўска гітлераўцы пісалі, што расстралялі 15 788 чалавек грамадзянскага насельніцтва. Тады ж нацысты спалілі вёскі Галашчакіна, Засценкі, Спругі, Навязкі, Цесны і інш.

1943 год характэрны правядзеннем буйнамаштабных акцый "уціхамірвання" з выкарыстаннем матарызаваных падраздзяленняў, танкаў, авіяцыі. Фашысты па-зверску распраўляліся з мірным насельніцтвам, захоплівалі жывёлу, збожжа, рабавалі маёмасць, прымусова адпраўлялі працаздольнае насельніцтва на катаржныя работы ў Германію. Тых, хто застаўся, спальвалі жывымі або расстрэльвалі. Знішчалі пабудовы, ператвараючы цэлыя раёны ў "зону пустыні". У час карнай аперацыі пад кодавай назвай «Котбус» у маі – чэрвені 1943 г. у Мінскай, Вілейскай і Віцебскай абласцях фашысты спалілі дзесяткі вёсак, знішчылі каля 10 тысяч чалавек і больш за 6 тысяч чалавек вывезлі ў Германію. Яны не шкадавалі ні жанчын, ні дзяцей, ні старых. У ліпені – жніўні 1943 г. карнікі правялі на тэрыторыі Карэліцкага, Навагрудскага, Іўеўскага, Валожынскага, Стаўбцоўскага і іншых раёнаў аперацыю «Герман». Яна была адметнай тым, што разам з масавым забойствам людзей і спальваннем вёсак гітлераўцы ў вялікай колькасці вывозілі рабочую сілу ў Германію, у тым ліку шмат дзяцей.

У асенне-зімні перыяд 1943/44 гг. правядзенне тактыкі "выпаленай зямлі" разгарнулася найбольш шырока. У апошні перыяд фашысцкай акупацыі роля гітлераўскага вермахта ў ажыццяўленні палітыкі татальнага спусташэння акупіраванай тэрыторыі праявілася ў стварэнні спецыяльных каманд падпальшчыкаў. Яны павінны былі пры адыходзе фашысцкіх войскаў праводзіць поўнае спусташэнне пакінутай тэрыторыі. Насельніцтва знішчалася або вывозілася ў Германію. Адным з асноўных прыёмаў і спосабаў ажыццяўлення палітыкі татальнага спусташэння і "выпаленай зямлі" было масавае знішчэнне населеных пунктаў разам з жыхарамі. Гітлераўцы звычайна зганялі людзей у адну хату, хлеў або гумно, зачынялі наглуха, а затым падпальвалі. Так за некалькі дзён да вызвалення Беларусі была спалена вёска Дальва Лагойскага раёна.

У зоны пустыняў ператвараліся цэлыя раёны Беларусі.

Карныя аперацыі нямецка-фашысцкіх захопнікаў на тэрыторыі Беларусі ў 1941 – 1944гг. Граніцы СССР пададзены на 22 чэрвеня 1941 г., граніцы замежных дзяржаў – на 1 сакавіка 1938 г. [7, c. 254]

Беларускі народ не змірыўся з фашысцкай акупацыяй. Першыя партызанскія атрады ў Беларусі дзейнічалі ў тыле ворага ўжо ў чэрвені – ліпені 1941 г. Мужна, па-геройску, не шкадуючы сіл і жыцця, яны грамілі ворага. Да лістапада 1942 г. партызанскі рух на Беларусі стаў масавым. Да канца 1943 г. партызаны пачалі выцясняць акупантаў не толькі з асобных вёсак, але і цэлых раёнаў; яны кантралявалі 60% тэрыторыі Беларусі. Ведучы бесперапынныя баі, партызаны выратавалі многія тысячы мірнага насельніцтва ад смерці і фашысцкай няволі. Дзеянні партызан пагражалі нямецкай абароне на ўсходнім фронце, негатыўна ўплывалі на пастаўку воінскіх рэзерваў, адцягвалі ўвагу ўзброеных сіл вермахта.

У барацьбе з партызанамі фашысты шырока выкарыстоўвалі і карныя атрады з тых, хто здрадзіў Радзіме і перайшоў на бок узброенага праціўніка, адкрыта супрацоўнічаў з гітлераўцамі. Нягледзячы на тое, што ім абяцалі розныя прывілеі і дабрабыт, такіх было няшмат у параўнанні з тымі, хто, рызыкуючы жыццём, прымаў непасрэдны ўдзел у партызанскім руху або дапамагаў яму. Барацьба з партызанамі вялася самымі жорсткімі сродкамі. Загады вышэйшага камандавання дазвалялі прымяняць бязлітасныя метады. А таму, што ваенныя аперацыі супраць партызан часта вяліся ўпустую, дык і няўдачы выдавалі за “поспехі”, спальваючы пры гэтым мірныя вёскі разам з жыхарамі. Трагічным прыкладам можа служыць знішчэнне вёскі Хатынь і яе жыхароў, якая была спалена галаварэзамі 118-га паліцэйскага батальёна, дислоцировавшегося што дыслацыраваўся ў г.п. Плешчаніцы, разам з батальёнам СС «Дзірлевангер», які размяшчаўся ў г. Лагойску.

У Лагойскім раёне ў гады Вялікай Айчыннай вайны фашысты спалілі разам з жыхарамі 21 вёску. Пасля вайны 11 з іх былі адбудаваны, 10 вёсак — не адноўлены.

Жудасныя злачынствы чынілі фашысты ў Беларусі на працягу трох гадоў акупацыі.

Аб маштабах знішчэння фашыстамі населеных пунктаў Беларусі разам з жыхарамі сведчаць наступныя лічбы. Колькасць вынішчаных населеных пунктаў з усімі жыхарамі ў перыяд карных аперацый:

Колькасць знішчаных населеных пунктаў часткова з насельніцтвам:

Разам: 5295.

Такім чынам, з 9200 населеных пунктаў, разбураных і спаленых гітлераўцамі ў Беларусі ў час Вялікай Айчыннай вайны, звыш 5295 фашысты знішчылі разам з усім насельніцтвам або часткова ў час правядзення карных аперацый. У Віцебскай вобласці 243 вёскі былі спалены двойчы, 83 – тройчы, 22 – чатыры і больш разоў. У Мінскай вобласці двойчы былі спалены 92 вёскі, тройчы – 40, чатыры разы – 9, пяць і больш разоў – 6 вёсак.

З агульнай колькасці 5295 вёсак 3% знішчаны ў 1941 г., 16% — у 1942 г., 63% — у 1943 г., 18% — у 1944 г.

Вынікам нацысцкай палітыкі генацыду і “выпаленай зямлі” ў Беларусі сталі 2 230 000 чалавек, загубленых за тры гады акупацыі. Загінуў кожны чацвёрты, а па ўдакладненых даных – кожны трэці жыхар Беларусі.

У жніўні 1945 года краіны антыгітлераўскай кааліцыі – СССР, ЗША, Вялікабрытанія і Францыя падпісалі ў Лондане Пагадненне па пытанню судовага праследавання і пакарання галоўных ваенных злачынцаў. 20 лістапада 1945 года вышэйшыя дзяржаўныя і ваенныя дзеячы фашысцкай Германіі паўсталі перад Міжнародным Ваенным трыбуналам у Нюрнбергу. Трыбунал прызнаў злачыннымі кіруючы састаў нацыянал-сацыялістычнай партыі Германіі, ахоўныя атрады (СС) гэтай партыі, дзяржаўную тайную паліцыю (гестапа). Нюрнбергскі працэс выкрыў сутнасць германскага фашызму, яго планы заваёвы панавання ва ўсім свеце, знішчэння цэлых дзяржаў і народаў, небяспеку адраджэння фашызму ў любой форме. Працэс увайшоў у гісторыю як сапраўдны Суд Народаў.

Генеральная Асамблея ААН 11 снежня 1946 года пацвердзіла прынцыпы міжнароднага права, прызнаныя Статутам Трыбунала. ААН, паўнапраўным членам якой з’яўляецца Рэспубліка Беларусь, прызнала, што агрэсіўная вайна, ваенныя злачынствы і злачынствы супраць чалавечнасці – гэта найцяжэйшыя міжнародныя злачынствы. Значнае месца ў абвінавачваннях фашызму займалі матэрыялы і дакументы аб злачынствах, якія фашысты здзейснілі на тэрыторыі Беларусі.

«Генацыд – адзін з найцяжэйшых відаў злачынства супраць чалавецтва, накіраваны на знішчэнне поўнасцю або часткова якой-небудзь нацыянальнай, этнічнай, расавай або рэлігійнай групы».

У масавых маштабах злачынствы генацыду гітлераўцы ажыццяўлялі ў перыяд Другой сусветнай вайны ў акупіраваных краінах, асабліва супраць славянскага (рускага, беларускага, украінскага, чэшскага, польскага, сербскага) і яўрэйскага насельніцтва.

Мільёны людзей розных нацыянальнасцей былі знішчаны нацыстамі ў лагерах смерці, турмах, у час правядзення карных аперацый. Расправы над насельніцтвам былі часткай планамернага выканання праграмы акупантаў па вынішчэнню славянскага насельніцтва і скарачэнню яго біялагічнага патэнцыялу.

У адпаведнсці з рэзалюцыяй Генеральнай Асамблеі ААН ад 3 снежня 1973 года ўсе ваенныя злачынцы ў выпадку прызнання іх вінаватымі падлягаюць вышуку, арышту, судовай адказнасці і пакаранню. На ваенных злачынцаў не распаўсюджваюцца тэрміны даўнасці, ім не прадастаўляецца права прыстанішча.